Ik hoor het tegenwoordig regelmatig: té actief je eigen geluk najagen is niet de bedoeling. Geluk moet je overkomen. De eindeloze zoektocht naar geluk (een millennial-kwaal) zou vooral stress en druk veroorzaken. Uiteindelijk kan het zelfs tot verlaagd geluk leiden. Maar… is dat wel écht zo? En wat valt dan onder té actief najagen? In deze blog schrijf ik over de herkomst van zoeken naar geluk, de nadelen van de ‘geluksjacht’, en wat je wél kan doen.

De meeste antwoorden op de vraag ‘wat is jouw doel in het leven?’ zijn te herleiden tot gelukkig zijn. De meeste keuzes in ons leven maken we, omdat we denken (of hopen) dat die keuzes ons uiteindelijk gelukkiger zullen maken. Ook in de geschiedenis zien we dat levensgeluk, weliswaar met verschillende betekenissen, steeds terugkeert als een belangrijk thema (in 2006 schreef de Groene: ‘de kwestie houdt ons al sinds de Grieken bezig’). Oftewel: het zoeken naar geluk is niets nieuws. Wél nieuw is de groeiende kritiek op die zoektocht. Wat is er veranderd?

Een nieuwe zoektocht naar geluk

Geluk is ook in deze moderne maatschappij een breed begrip met vele betekenissen. Iedereen kan bovendien zelf een invulling geven aan zijn of haar levensgeluk. Wat dat betreft is er gelukkig niets veranderd. Wel zijn er een aantal maatschappelijke ontwikkelingen die invloed hebben op de manier waarop we geluk najagen: sterk individualisme en de opkomst van social media.

Om te beginnen met individualisme. Individualisme en geluk kunnen elkaar in de weg zitten. Wanneer de onafhankelijke individu een centrale rol toebedeeld krijgt, daalt de aandacht voor het collectief. En dat terwijl – ondanks de vele betekenissen van ‘geluk’ – het collectieve, de verbinding met anderen, heel erg belangrijk is voor het levensgeluk. Een grote bron van blijdschap komt dus meer en meer op de achtergrond te staan.

Nog grotere invloed op geluk heeft de opkomst van sociale media, of breder: de digitalisering van de maatschappij. De grote snelheid, ‘vastleg-drang’ en constante bereikbaarheid brengen grote voordelen en nog grotere verwachtingen met zich mee. Het resultaat? We slaan door in onze zoektocht.

Kijk mij, ik ben korte-termijn-blij!

De zoektocht naar geluk dreigt te veranderen naar een hysterische heksenjacht. Waarom dit gebeurt, is op een aantal manieren te verklaren.

Leven in het hier en nu, bewust van het moment genieten – het zorgt ervoor dat je meer geluk voelt. Tegenwoordig lijken we steeds minder in het moment te zijn. Als je recent naar een concert bent geweest, is het je ongetwijfeld opgevallen dat je de artiest niet alleen op het podium ziet. Ook in vele duizenden schermpjes zie je de artiest weerspiegeld. De meeste filmpjes worden óf live gedeeld, óf nooit meer bekeken. En een terechte vraag is: ben je dan nog wel in het moment?

Een andere reden waardoor geluk onder druk komt te staan, is de groeiende voorkeur voor bijzondere momenten. ‘Gewoon’ geluk is niet genoeg voor sociale media, het moet speciaal én fotogeniek zijn. Dit kan tot gevolg hebben dat je geen levensgeluk meer najaagt, en juist op zoek gaat naar ‘piekgeluk’. Deze vorm van geluk richt zich op de korte termijn en blijft vaak relatief aan de oppervlakte. Terwijl je ook dolgelukkig kan zijn met hele kleine, dagelijkse, en zelfs lelijke dingen, gebeurtenissen of momenten.

To chase or not to chase?

Mogen we geluk nu wel of niet najagen? Laten we beginnen met een onderscheid maken tussen ‘piekgeluk’ en geluk voor de lange termijn. Ik denk dat iedereen er goed aan doet te streven naar lange-termijn-geluk: een stabiele, veilige basis waar geluk kan groeien. Over piekgeluk heb ik mijn twijfels. Niet alleen heeft piekgeluk een verslavende werking, maar erger: het kan je basis ondermijnen.

Belangrijk is dat je bewust keuzes maakt die jou gelukkig maken. Je hoeft je niet blind te staren op het verbinding leggen met anderen, of juist al je sociale media te verwijderen. Ga liever op zoek naar een balans. Maak voor jezelf een duidelijk onderscheid tussen oppervlakkige blijdschap en een diepere vorm van geluk, en streef naar beide. Je zult beide vormen nodig hebben. Een heksenjacht is zeker niet nodig – maar een zoektocht naar een meer permanente staat van geluk, dat lijkt me het najagen waard.

 

 

Foto van Aziz Acharki via Unsplash